شهر کتاب اهواز اَشرَف المُلوک پهلوی که تا پیش از انقلاب ایران با عنوان سلطنتی والاحضرت شاهدُخت اشرف پهلوی خطاب میشد.
فرزند رضاشاه پهلوی و خواهر دوقلوی محمدرضا شاه پهلوی بود.
وی دیپلمات، رئیس کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحدو کمیسیون حقوق زنان سازمان ملل متحد و از فعالان حقوق زنان در ایران بود.
وی در بهار سال 1325، نقش مهمی در ترغیب ژوزف استالین به خروج ارتش سرخ از آذربایجان ایران داشت.
از اشرف پهلوی همچنین به عنوان یکی از عوامل مؤثر جریان کودتای 28 مرداد و سقوط محمد مصدق نام برده شدهاست.
اشرف پهلوی همچنین نقش مهمی در تأسیس سازمان خدمات اجتماعی و سازمان زنان ایرانداشت.
اشرف پهلوی، روز پنجشنبه 17 دی 1394 در سن 96 سالگی در منطقه مونتکارلو، شاهزادهنشین موناکو درگذشت.
اشرف پهلوی، خواهر دوقلوی محمدرضاشاه پهلوی، به عنوان یکی از چهرههای تأثیرگذار دربار پهلوی، چهارم آبان 1298، پنج ساعت پس از محمدرضا در تهران به دنیا آمد.
نام اصلی وی زهرا است که پس از به سلطنت رسیدن پدرش، رضاشاه، به اشرف الملوک ملقب شد.
مادرش تاج الملوک از خانوادههای نظامی مهاجری بود که پس از انقلاب بلشویکی روسیه از آذربایجان به ایران آمده بودند.
اشرف دارای ده خواهر و برادر تنی (شمس، محمدرضا شاه پهلوی، علیرضا) و ناتنی (همدم السلطنه، فاطمه، غلامرضا،عبدالرضا، احمدرضا، محمودرضا، حمیدرضا از سه همسر دیگر رضاشاه بود.
در شش سالگی اشرف و با به سلطنت رسیدن پدرش زندگی کاخنشینی این خانواده آغاز شد.
اشرف الملوک برادر خویش را والاحضرت خطاب میکرد، و صد تومان مقرری ماهانه از رضاشاه داشت و اسب سواری و اتومبیل به خصوص از نوع آمریکایی از چیزهای مورد علاقه وی بود.
اشرف تحصیلات خود را در مدرسه دخترانه زرتشتیها گذراند و زبان فرانسه را از معلم خانوادگی دربار، مادام ارفع فراگرفت و اولین آشناییهای اشرف با غرب نیز از تعاریف مادام ارفع در همینجا شکل گرفت.
اولین سفر وی به اروپا در سال 1312 برای دیدار ولیعهد در سوئیس رخ داد که بهدلیل علاقهمندی شدید به زندگی در اروپا و نیز تحصیل، از پدر تقاضای ماندن در کنار برادر جهت ادامه تحصیلات نمود که به دلیل عدم اجازه رضاشاه، پس از مدتی به ایران بازگشت.
خانواده رضاشاه و از جمله اشرف از نخستین افرادی بودند که بنابر تصمیم رضاشاه بر تغییر الگوی ایرانی بر اساس غرب، به صورت بیحجاب در مراسم جشن فارغالتحصیلی دانشسرای عالی در 1314 شرکت جستند.
اشرف در سن 17 سالگی به توصیه پدرش رضاشاه پهلوی با علی قوام پسر قوامالملک شیرازی ازدواج کرد که بعد از شهریور 1320 این ازدواج به طلاق انجامید.
ثمره آن هم پسری بنام شهرام پهلوینیا بود.
رضاشاه به هنگام خروج از کشور و نیز در تبعید همواره به اشرف تأکید میکرد که در کنار برادر خویش مانده و مراقب وی در امر سلطنت باشد.
در سال 1322، اشرف جهت همراهی فوزیه عازم مصر شد که درآنجا با احمد شفیق آشنا شد، این آشنایی به ازدواج منجر شد؛ که البته چند سالی بیشتر دوام نیافت و این زوج در سال 1329؛ یعنی 9 سال پیش از طلاق رسمی، یکدیگر را ترک گفتند.
ثمره این ازدواج دو فرزند به نامهای شهریار شفیق و آزاده شفیق بود (احمد شفیق مدتی رئیس کل شرکت هواپیمائی کشور میشود و بعدها به تجارت میپردازد و مدتی بعد بر اثر سرطان فوت میشود).
اشرف در تعیین دولتهای بعد از شهریور 1320 همچون مخالفت با قوام، روی کار آمدن هژیر و رزم آرا دخالت اساسی داشت.
وی در دوران نخستوزیری مصدق بخاطر دخالت در سیاست و حمایت از مخالفان دولت از کشور تبعید شد و به فرانسه رفت.
از او به عنوان یکی از عوامل مؤثر در کودتای 28 مرداد نامبرده میشود.
وی اواخر 1332 به ایران بازگشت.
اشرف در دههٔ 1340 با جوان تحصیلکردهای به نام مهدی بوشهری در پاریس ازدواج کرد.
یکی از عمدهترین اقداماتی که اشرف بدان دست زد، یک سلسله فعالیتهای اجتماعی بود، که در قالب آن به امور سیاسی، کسب درآمد و… برای خود میپرداخت.
اشرف پس از ازدواج با احمد شفیق در 1322، بنیاد خدمات اجتماعی را راهاندازی کرد.
در اواخر 1326 سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی تحت ریاست محمدرضا و نیابت اشرف احداث شد.
شورای عالی جمعیت زنان ایران نیز در اسفند 1327 به ریاست اشرف تشکیل شد.
وی همچنین ریاست جمعیت زنان صلح جو، سازمان زنان، کمیسیون مقام زن وابسته به سازمان ملل متحد، نیابت ریاست کمسیون مبارزه با بیسوادی در 1342 و نیز ریاست کمیته ایرانی حقوق بشر و ریاست هیئت نمایندگی سیاسی ایران در مجمع عمومی سازمان ملل متحد از 1345 به بعد را بر عهده داشت و در پی دستیابی به مقام دبیر کلی سازمان ملل نیز بود که بدان نائل نشد.
او یکی از سه زنی است که از سال 1948 تاکنون ریاست کمیسیون سالانه حقوق بشر سامان ملل متحد را بر عهده داشتهاست.
وی از دانشگاه برندایس در سال 1970 دکترای افتخاری حقوق دریافت نمود.
اشرف در راستای این خدمات اجتماعی و در واقع انجام برخی مذاکرات سیاسی و… به دعوت صلیب سرخ به کشورهای مختلفی سفر کرد؛ از جمله سفر به شوروی در بهار 1325 با عنوان بازدید از بیمارستانهای روسیه و ملاقات با استالین، سفر به انگلستان، سوئد، آمریکا، هندوستان، پاکستان، چین، کره شمالی و کشورهای آفریقایی که عمدتاً بعد از کودتای 28 مرداد 1332 بود.
او در این سفرها با بسیاری از سیاستمداران از جمله بوتو، جواهر لعل نهرو، گاندی، استالین، مارشال تیتو، هایلا سلاسی، جان اف کندی، چائوشسکو و سوهارتو دیدار داشت.
اشرف پهلوی کتاب خاطرات خود را به نام چهرههایی در یک آینه منتشر کرد و تاکنون کتابها و مقالات متعددی درمورد او به رشتهٔ تحریر درآمدهاست که از آن جمله میتوان از کتاب این سه زن اثر مسعود بهنود نام برد.
پس از تبعید به آمریکا اشرف در ویلایی در ژوان لوپن در نیس فرانسه و منزل خود در شماره 29 بیکمن پلیس در منهتن، نیویورک سیتی اقامت داشت.
این خانه در سال 2014، با قیمتی بالغ بر 49 میلیون دلار رکورددار گرانترینِ خانهها در نیویورک، منطقهٔ جنوب پارک مرکزی بودهاست.
.