آب و هواشناسی کاربردی/حسین محمدی/نشر دانشگاه تهران شهر کتاب اهواز یکی از عوامل سازنده محیط زیست و شاید از اساسی ترین آنها اقلیم است.
شناخت اقلیم، در بررسی فعالیت های مختلف انسان در زمینه های گوناگون چون کشاورزی، محیط زیست، شهرسازی، حمل و نقل، جهانگردی و دیگر کارهای اجتماعی، اقتصادی و بهداشتی، نخستین و ضروری ترین مرحله است، زیرا در بین علوم به ویژه علوم مربوط به زمین، کمتر دانشی است که به اقلیم شناسی نیازمند نباشد.
امروزه گسترش دانش انسان در مسائل مربوط به آب و هوا و مشکلات ناشی از افزایش جمعیت کره زمین انسان را در راستای افزایش منابع تولید به فکر مداخله در شرایط اقلیمی انداخته است.
انسان به کمک فناوری پیشرفته می تواند در بعضی از شرایط میکروکلیماتولوژی محیط خود مداخله کند، ولی نمی تواند در شرایط کلی جو را که پایین ترین لایه آن تروپوسفر است (محیط زیست انسان) تغییر دهد و در نتیجه مناطق عظیمی از کره زمین را بیابان های گرم و سرد و مناطق یخزده تشکیل می دهد از این رو بشر اولیه به حکم غریزه هرجا چشمه آب شیرین و اقلیم مناسبی می دید، همان جا ساکن می شد و جامعه های بعدی خود را پی ریزی می کرد.
خشکسالی در تاریخ بشریت اثرهای بسیار مصیبت باری داشته و انسان هیچ گاه نتوانسته است خود را از پیامدهای نامطلوب این شرایط رها سازد.
در دوره های تاریخی اثر اقلیم بر اجتماعهای انسانی و مراکز تمدن و طرز معیشت و تفکر او به قدری شدید بوده که مونتسکیو عالم مشهور فرانسوی در کتاب معروف خود«روح القوانین» امپراتوری اقلیمی را بزرگ ترین امپراطوری روی زمین توصیف کرده است.
با اینکه انسان در سده های گذشته به پیشرفت های شگفت انگیزی نائل شده، هنوز در قسمت های عظیمی از کره زمین مانند، افریقا، هندوستان و.
.
.
خشکسالی میلیونها انسان را به کام خود می کشد و گرسنگی زندگی انسانی را خدشه دار می کند.
نگاهی به نقشه های جامعه های رویشی و حیوانی تأثیر اقلیم را بر این نواحی روشن می کند.
طوقه های رویشی با طوقه های اقلیمی در سراسر جهان در سطح ماکرو هماهنگی انکارناپذیری دارد.
در ضمن پراکندگی حیوانات نیز به طور کامل با شرایط اقلیمی هر ناحیه جغرافیایی هماهنگ نموده است، به طوری که هیچ حیوان منطقه گرمسیری در مناطق قطبی و هیچ حیوان دایره قطبی در مناطق استوایی مشاهده نمی شود.
از این رو اقلیم عامل بسیار مهم تقسیم نواحی بیولوژیکی و بیوژئوگرافی جهان به شمار می رود.
بدین ترتیب در پژوهش های علمی وابسته به محیط زیست ناچار به شناخت، اقلیم هستیم.
با توجه به افزایش سریع جمعیت در جهان و مسئله تغذیه و خواربار، لزوم زیر کشت بردن زمین های بایر و خشک، یکی از پروژه های مهم سازمان خواربار کشاورزی جهان است.
از طرف دیگر سازمان مناطق خشک و نیمه خشک جهان در این مورد وظایف سنگینی را به عهده گرفته و وظایفی نیز به عهده سازمان هواشناسی جهانی که یکی از شاخه های نیرومند سازمان ملل متحد است واگذار شده است.
دانشمندان زیادی از کشورهای مختلف در این باره مشغول به کارند و در نتیجه شرایط اقلیمی این مناطق به طور همه جانبه مورد مطالعه قرار می گیرد.
زیرا میزان دما، بارندگی مؤثر، نم نسبی، کاسته شدن از نقطه اشباع، رژیم بارندگی، شروع ماه های خشک و نیمه خشک و ادامه آن، و بسمامد ماه های خشک همه از مواردی است که قبل از سرمایه گذاری عظیم برای برداشت محصول باید در این مناطق مورد مطالعه قرار گیرد.
بدون مطالعه دقیق چه بسا که سرمایه های هنگفتی به هدر می رود.
انسان با پیشرفت فناوری توانسته توفان های خطرناک را پیش بینی کند، ولی کارهای او در راستای جلوگیری از خطرهای عظیم این توفان ها در همه جا یکسان نیست.
بعضی از این توفان ها می توانند همه برنامه ریزی های اقتصادی یک کشور را (کشورهای درحال توسعه و توسعه نیافته) بر باد دهند.
براساس تشکیل فسیل ها، تشکیلات زمین شناسی و باستان شناسی روشن است که حیوان و انسان اولیه با سه مسئله عمده مواجه بوده اند.
این مسائل که هم اکنون نیز رودر روی انسان قرار دارند عبارتند از: انطباق با محیط، تغییر محیط به منظور ایجاد میکروکلیمای مناسبی برای زیست و یا تسلیم و از بین رفتن.
ستاره شناسی را می توان قدیمی ترین دانش دانست، ولی بی گمان هواشناسی را باید دومین دانش کهن به شمار آورد، زیرا همین که انسان شروع به مسافرت و مهاجرت از نقطه ای به نقطه ای دیگر کرد، ناگزیر به شناخت بعضی از عناصر اقلیمی بود.
برای دریانوردان نخستین عمده ترین مسئله، شناخت جهت و سرعت بادها بود.
با وجود گذشت زمانی دراز، اقلیم شناسی بیشتر به صورت نظری باقی ماند، به طوری که در خلال سال های 1900 تا 1960 با اینکه اثرهای علمی ارزنده ای درباره ارتباط گیاه با اقلیم منتشر شد، ولی کارهای مؤثری در راستای اقلیم شناسی کاربردی انجام نشد و تنها به شاخص های میانگین اهمیت زیادی داده می شد ( دما - بارندگی)، ولی در این زمان تعدادی از پژوهشگران با تحقیقات ارزنده خود در راستای بررسی اقلیم تحولات عمده ای را سبب شدند.
از آن جمله در میانه دهه 1920، گایگر در آلمان پژوهش های نظام مندی را درباره تغییرات اقلیمی در سطوح بسیار کوچک و با فواصل عمودی کوچک آغاز کرد و در نتیجه این کار ارزنده میکروکلیماتولوژی به وجود آمد.
دورنو در سویس شروع به مطالعه اثر اقلیم بر روی انسان کرد.
در آمریکا، لندزبرگ کاربردی از اطلاعات اقلیم شناسی در دهه 1930 را پیش کشید.
با وجود این هنوز تا آغاز جنگ دوم جهانی اهمیت این رشته از علم ناشناخته باقی ماند.
جنگ جهانی دوم مناطق مختلف و وسیعی را از شرایط اقلیمی جهان از دریاهای یخ بسته اقیانوس منجمد شمالی تا بیابان های گرم افریقا از یک طرف و از طرف دیگر زمستان های بسیار سرد و سخت در اوکراین و جنگل های مرطوب در آسیا و سرزمین هایی را در اقیانوس کبیر در برگرفت.
این امر اهمیت شناخت شرایط اقلیم مناطق مختلف و انطباق انسان و یا مبارزه با آنرا بخوبی روشن کرد.
بر اساس تجارب بتر کشف شد که ماشین ها، مواد و حتی انسان ها که در بعضی از محیط ها قادر به تطابق و کاربردند، در سایر محیطها این توانایی را ندارند.
از این رو افراد نظامی آزمون هایی درباره محیط های جدید آغاز کردند، در نتیجه واکنش ها و نیازهای شرایط حساس اقلیمی مورد مطالعه قرار گرفت.
همین که جنگ دوم جهانی پایان یافت، اقلیم شناسی کاربردی در نخستین دوره رشد خود بود، ولی با فروکش کردن تقاضاهای جنگ، تحقیقات در این رشته از علم اقلیم شناسی نیز تا حدی کاهش یافت، اما حوادث بعد از جنگ و مسائل عدیده ای سبب شد که باز هم بررسی ها و پژوهش های ارزنده ای در این زمینه آغاز شود، به طوری که هم اکنون بیشتر مردم نقش اقلیم شناسی کاربردی را در زمینه کارهای خاص خود درک می کنند.
.